World Cup 2026 và bài toán bản quyền: 104 trận, mùa hè dài nhất lịch sử

Ngày 11 tháng 6 năm 2026, Estadio Azteca tại Mexico City sẽ khai mạc kỳ World Cup đầu tiên trong lịch sử có 48 đội. Với tôi, khoảnh khắc đáng chú ý nhất của ngày hôm đó không nằm ở đội hình ra sân, mà nằm trong những bản hợp đồng bản quyền đã được ký từ nhiều năm trước. Tôi từng ngồi trong một phòng biên tập ở Thượng Hải, chứng kiến đài truyền hình phải trả gần gấp ba cho gói quyền phát sóng, chỉ vì số trận tăng từ 64 lên 104. Trong ngành này, lịch thi đấu luôn được viết trước, còn tiền thì được đếm sau.

Kỳ World Cup 2026 do ba quốc gia đồng đăng cai gồm Mỹ, Canada và Mexico. Giải diễn ra từ ngày 11 tháng 6 đến ngày 19 tháng 7 năm 2026, kéo dài 39 ngày, với 16 thành phố chủ nhà và 104 trận đấu, mức cao nhất từng có. Thể thức mới chia 48 đội thành 12 bảng, mỗi bảng 4 đội; hai đội đứng đầu mỗi bảng cùng tám đội thứ ba có thành tích tốt nhất sẽ vào vòng 32 đội. Trận chung kết được ấn định tại sân MetLife ở New Jersey. So với kỳ World Cup 2026 tại Qatar với 64 trận, đây là bước nhảy 62,5% về số trận chỉ trong một chu kỳ bốn năm.

Tôi theo dõi các chu kỳ bản quyền truyền thông từ năm 2026, khi mới vào bộ phận thể thao của một đài truyền hình. Điều tôi học được rất đơn giản: giá quyền phát sóng không tăng theo chất lượng bóng đá, mà tăng theo số giờ nội dung có thể bán. 104 trận nghĩa là 104 khối quảng cáo, 104 lần bán tài trợ, và một mùa hè dài hơn để giữ chân khán giả. Với đài truyền hình, đó là tin tốt. Với người xem, đó là một câu hỏi khác.

Về mặt tài chính, FIFA đặt mục tiêu doanh thu kỷ lục cho chu kỳ 2026–2026, ước tính khoảng 11 tỷ USD, phần lớn đến từ bản quyền truyền thông, tài trợ và bán vé. Ở thị trường Mỹ, quyền phát sóng tiếng Anh thuộc về Fox Sports, còn tiếng Tây Ban Nha thuộc về Telemundo. Tại nhiều thị trường châu Á, gói quyền được chia nhỏ cho các nền tảng số, khiến người hâm mộ phải mua nhiều thuê bao nếu muốn xem đủ. Sự phân mảnh bản quyền là cách ngành thể thao tăng doanh thu, nhưng đồng thời là cách nó đẩy chi phí sang phía khán giả. Đây là điểm mà các bản tin thường bỏ qua: tổng tiền trong hệ thống tăng, nhưng trải nghiệm của một cổ động viên trung bình lại trở nên đắt đỏ và rời rạc hơn.

Doanh thu ấy phụ thuộc vào những gương mặt bán được vé, từ Kylian Mbappé của Pháp, Vinícius Júnior của Brazil, đến Lamine Yamal của Tây Ban Nha. Tôi đã kiểm chứng quy luật này bằng dữ liệu của chính mình. Năm 2026, khi bóng đá toàn cầu tạm dừng vì dịch bệnh, tôi tải dữ liệu chuyển động từ StatsBomb, viết mã Python để tìm mô hình pressing của Liverpool mùa 2026–2026, và thử dự đoán kết quả Bundesliga bằng chỉ số bàn thắng kỳ vọng cùng số lần chạy nước rút. Tôi đúng 11 trong 14 trận. Bài học không nằm ở việc tôi đoán giỏi, mà ở chỗ: khi bạn đếm đủ nhiều, bạn thấy các quyết định thương mại của ban tổ chức cũng tuân theo một quy luật tần suất, cứ thêm trận thì thêm tiền, thêm hợp đồng.

Ở góc độ chiến thuật, việc mở rộng lên 48 đội làm loãng chất lượng vòng bảng. Ở thể thức cũ, một bảng 4 đội thường chỉ có một trận quyết định. Ở thể thức mới, tám đội thứ ba tốt nhất vẫn đi tiếp, nghĩa là một đội có thể thua hai trận và vẫn còn cơ hội. Điều đó giảm áp lực loại trực tiếp ở giai đoạn đầu, và giảm luôn độ căng của những trận cuối vòng bảng. Về mặt thể lực, 104 trận trong 39 ngày đặt gánh nặng lớn lên cầu thủ, nhất là những người vừa kết thúc mùa giải câu lạc bộ dày đặc. Các hiệp hội cầu thủ đã nhiều lần lên tiếng về lịch thi đấu quá tải, nhưng tiếng nói ấy hiếm khi thắng được tiếng của doanh thu.

Đây là chỗ tôi muốn nói thẳng điều mà nhiều người trong ngành né tránh. World Cup 2026 không được thiết kế để tìm ra đội bóng hay nhất, mà để tối đa hóa số trận có thể bán. Tôi không nói điều đó để chỉ trích. Tôi nói vì đó là sự thật vận hành của ngành. Bản quyền truyền thông là cuộc hôn nhân không ai thích, nhưng ai cũng đợi xem hồ sơ. Và một khi hồ sơ đã mở, không ai quay lại con số 64 trận nữa.

Góc phản trực giác nằm ở đây: nhiệt huyết ngắn hạn của một mùa hè dài không đồng nghĩa với giá trị dài hạn của môn thể thao. Khi số trận tăng, giá trị của từng trận giảm. Khi mọi đội đều có cơ hội đi tiếp, cảm giác sinh tử của vòng bảng phai nhạt. Người hâm mộ có thể sẽ xem nhiều hơn trong tháng 6 và tháng 7 năm 2026, nhưng khó nói rằng họ sẽ nhớ kỳ World Cup này lâu hơn những kỳ trước. Bóng đá đỉnh cao sống bằng ký ức, mà ký ức thì cần sự khan hiếm. Chúng ta đang đổi sự khan hiếm lấy số lượng, và cuộc đổi chác ấy chưa từng được hỏi ý kiến khán giả.

Tôi đứng giữa doanh thu và cảm xúc, và học được rằng người giữ cả hai là người thắng cuộc. Ở tuổi 49, tôi vẫn viết lại kịch bản nghề của mình, không phải để khác biệt, mà để sống sót trong một ngành đổi thay từng chu kỳ. Mùa hè 2026 sẽ là phép thử lớn nhất. Nếu khán giả vẫn ngồi đủ lâu trước màn hình qua 104 trận, ban tổ chức sẽ có lý do để nghĩ tới 128 đội. Nếu họ rời đi giữa chừng, chúng ta sẽ biết rằng có những thứ không thể mở rộng mãi.