Bên trong buổi tập của tuyển Việt Nam: mười một người trong một khung hình và cơn bão chấn thương

Trong buổi tập chiến thuật gần nhất mà tôi trực tiếp theo dõi, huấn luyện viên Kim Sang-sik cho dừng bài đối kháng ở phút 38. Ông không nói về tỷ số, không nói về sơ đồ, chỉ tay vào khoảng trống giữa hàng tiền vệ và hàng thủ rồi nhắc lại câu tôi đã ghi vào sổ: giữ đủ mười một người trong một khung hình. Suốt 38 phút mô phỏng, ông dừng bài bảy lần, cả bảy lần để kéo tuyến giữa lùi về gần hơn. Thông cáo sau buổi tập chỉ có chữ tấn công đẹp mắt. Mặt cỏ cho thấy một công trường.

Ở góc Đông sân, Nguyễn Hoàng Đức đá riêng với chuyên gia thể lực. Đội trưởng tuyển Việt Nam chưa hoàn thành đủ khối lượng đối kháng, chi tiết nặng hơn mọi tuyên bố về mục tiêu vô địch. Ở góc đối diện, Nguyễn Đình Bắc, 22 tuổi, đeo băng đội phó, đá như thể trận gặp Philippines đã bắt đầu từ hôm qua. "Sân tập là sân khấu không khán giả, nơi vai phụ tập làm vai chính." Nhưng người đóng vai chính quen thuộc lại đang là người chưa chắc có mặt.

Tuyển Việt Nam mở màn vòng bảng FIFA ASEAN Cup gặp Philippines ngày 26 tháng 9, ba ngày sau gặp Thái Lan ngày 29 tháng 9. Một đội xếp trên Philippines khoảng bốn mươi bậc bảng xếp hạng FIFA bước vào bảng đấu mà mọi kết quả ngoài chiến thắng đều bị đọc thành dấu hỏi. Huấn luyện viên Albert Cuadrat của Philippines xếp Việt Nam vào nhóm ứng viên vô địch, đồng thời khẳng định đội ông sẽ chơi sòng phẳng chứ không dựng xe buýt. Hai câu ấy đặt cạnh nhau, tôi đọc được một thao tác quen thuộc: chuyển áp lực sang phía đối diện.

Kỳ ASEAN Cup trước diễn ra ngoài cửa sổ FIFA, nghĩa là câu lạc bộ không bắt buộc nhả người. Đó là lý do tuyển Việt Nam triệu tập được đội hình mạnh nhất trong khi Philippines phần lớn dùng lực lượng U23. Khoảng cách thứ hạng và chuyện đội nào đủ quân là hệ quả của một cấu trúc giải chưa chuẩn hóa theo tiêu chuẩn FIFA. Thứ tuyển Việt Nam thực sự sở hữu trước giờ bóng lăn là một đội hình đóng tại V-League, cho phép giữ nguyên đơn vị tập luyện qua nhiều tuần. Cuadrat nhắc tới lợi thế đó rồi nói thẳng rằng ông không dùng nó làm cái cớ.

Yêu cầu của Kim Sang-sik nằm ở chỗ khác so với thứ bên ngoài gọi là đổi mới. Ông không công bố sơ đồ mới, chỉ nói về việc tấn công nhiều hơn mà vẫn giữ sự chắc chắn phòng ngự. Cụm từ mười một người trong một khung hình là nguyên tắc chiếm lĩnh không gian, không phải một hệ thống. Nó đòi hai thứ bị đánh thuế nặng nhất sau mùa nội địa dài: thể lực và kỷ luật vị trí. Trong nhiều đợt hội quân tôi từng theo, ban huấn luyện luôn có bài kiểm tra ngắn đầu giờ để đo khả năng lặp lại nước rút, và năm nay danh sách vào bài kiểm tra ấy đáng chú ý hơn bình thường.

Khi một huấn luyện viên nói tấn công hơn nhưng vẫn phòng ngự tốt, ông ấy thường đang mô tả một thỏa hiệp quản trị rủi ro. Đẩy hàng thủ lên cao chỉ có lợi khi tuyến giữa bù được khoảng trống sau lưng. Philippines mà Cuadrat dẫn dắt đã nghiên cứu kỹ các cầu thủ nhập tịch của Việt Nam qua băng hình, và bài toán sẽ hiện ra đúng ở khoảnh khắc chuyển đổi trạng thái: khối thấp, nhường bóng, chờ một đường chuyền ngang thiếu chính xác rồi phản công vào hành lang cánh. Mười một người trong một khung hình là câu trả lời cho loại bàn thua ấy. Điều chưa biết là nó còn đứng vững sau phút 70 hay không.

Cơn bão chấn thương mới là biến số thật. Thanh Chung chấn thương và mất suất, Ngô Đăng Khoa được gọi thay. Khoa sinh ra và lớn lên ở Tây Úc, về V-League, nhập tịch hồi tháng 5, từng có tiền sử chấn thương sụn chêm. Cậu vào đội vì một suất trống mở ra, và chi tiết ấy nói về chiều sâu đội hình nhiều hơn là về phẩm chất của chính cậu. Cùng lúc, Hoàng Đức mang băng đội trưởng nhưng chưa hoàn thành khối lượng tập. Việc bổ nhiệm Nguyễn Đình Bắc và Nguyễn Xuân Son làm đội phó đọc được theo hai nghĩa: một kế hoạch chuyển giao thế hệ, và một phương án dự phòng cho tình huống tuyến giữa mất người giữ nhịp. "Tuổi 22 tôi đếm từng mét nghi thức; tuổi 31 tôi hiểu đó là lời hứa."

Có một cái bẫy mà các bản tin khu vực thường lật ngược. Ở Trung Quốc, nơi tôi hành nghề, các đội lớn hay gọi trận gặp đối thủ yếu là trận phải thắng, dồn đội hình mạnh nhất cho nó, rồi trả giá về thể lực ở lượt sau. Philippines không nằm ở nhóm đó. Cuadrat không nói suông khi nhắc tới các cầu thủ nhập tịch của Việt Nam; đó là dấu hiệu một đối thủ chuẩn bị theo kịch bản cụ thể và biết mình yếu ở đâu. "Người giữ nhịp không được phép ngủ quên trong tiếng hò reo."

"Sân cỏ không bao giờ nói dối, chỉ có người xem nói thật." Kết quả gặp Philippines không quyết định tuyển Việt Nam có vô địch hay không. Nó trả lời một câu hỏi hẹp hơn nhưng cần thiết: đội hình đang thiếu thể lực này có đủ kỷ luật để chơi thứ bóng đá mà huấn luyện viên yêu cầu? Nếu có, Thái Lan ngày 29 tháng 9 mới là thước đo thật. Nếu không, chẳng đội hình đẹp nào che được khoảng trống giữa hai tuyến.