Khai mạc khóa đào tạo hướng dẫn viên bóng đá cộng đồng 2026 tại Cần Thơ: Gieo niềm vui, chờ hành lang

Không có bóng lăn trên sân. Không có khán đài reo hò. Không có cầu thủ nhí chạy quanh sân tập. Sáng 23/10 tại Cần Thơ, thứ duy nhất hiện diện là một lớp học với những người lớn cầm giáo án, chăm chú lắng nghe về cách tạo ra niềm vui cho trẻ em gái 6-9 tuổi chơi bóng đá. Khóa đào tạo hướng dẫn viên bóng đá cộng đồng 2026 do VFF phối hợp Liên đoàn bóng đá Cần Thơ tổ chức, có sự hỗ trợ từ UEFA và AFC, kéo dài đúng ba ngày, từ 23 đến 25/10.

Một sự kiện nhỏ đến mức gần như không xuất hiện trên mặt báo. Nhưng tôi tin đây là một trong những hoạt động đáng chú ý nhất của bóng đá nữ Việt Nam trong năm nay. Và nếu anh không thấy nó đáng chú ý, đó chính là lý do vì sao nó đáng chú ý.

Bối cảnh cần được nhắc lại. Bóng đá nữ Việt Nam vừa trải qua cột mốc lịch sử với lần đầu dự FIFA Women's World Cup 2026 tại New Zealand. Nhưng đằng sau ánh hào quang là một bài toán già hóa: nhóm trụ cột như Huỳnh Như, Chương Thị Kiều đều đã ngoài 30, lứa kế cận mỏng, và nguồn cung tài năng vẫn xoay quanh vài tỉnh thành phía Bắc. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của đội tuyển nữ và giải vô địch quốc gia của tôi, sự phụ thuộc vào một nhóm cầu thủ duy nhất là điều dễ nhận ra nhất.

Trong nhiều năm, bóng đá nữ Việt Nam vận hành theo mô hình hiệu quả nhưng mong manh: một vài tỉnh phía Bắc như Hà Nam, Hà Nội đóng vai trò trung tâm sản xuất tài năng, trong khi phần còn lại của đất nước gần như đứng ngoài cuộc chơi. Kết quả đội tuyển có thể vượt xa nền tảng người chơi, nhưng đó là sự tăng trưởng dễ vỡ: chỉ cần một thế hệ kế cận không xuất hiện đúng chu kỳ, cả hệ thống sẽ hụt hơi. Chương trình tại Cần Thơ, dù nhỏ, chính là một nỗ lực phá vỡ sự phụ thuộc đó.

Theo thông tin chính thức từ VFF, chương trình hướng đến các em gái 6 đến 9 tuổi, tuân theo nguyên tắc không đặt nặng kết quả thi đấu, ưu tiên khơi gợi hứng thú, trải nghiệm tích cực và phát triển dần kỹ năng vận động. Học viên hoàn thành khóa học sẽ quay về trường học, địa phương triển khai các hoạt động bóng đá cộng đồng và được VFF cấp chứng chỉ hoàn thành. Giáo trình có sự hỗ trợ kỹ thuật từ UEFA/AFC với hai mô-đun được nhắc tên: SMILES và STEPS.

Điều đầu tiên cần ghi nhận: đây là lựa chọn đúng chuẩn quốc tế. Việc không nhấn mạnh thắng thua ở lứa 6-9 tuổi là nguyên tắc của mô hình phát triển vận động viên dài hạn (LTAD), trong đó trẻ em cần nền tảng vận động và tình yêu với trái bóng trước khi tính đến kết quả. UEFA và AFC đều áp dụng triết lý tương tự. VFF đang đi đúng hướng, dù hướng đó phổ biến trên toàn cầu hơn là mới mẻ tại Việt Nam.

Điểm thú vị nằm ở bộ đôi SMILES và STEPS. Trong giáo dục bóng đá châu Âu, STEPS thường là công cụ điều chỉnh buổi tập theo năm yếu tố: Không gian, Nhiệm vụ, Thiết bị, Con người, Tốc độ. Nếu khóa học này dạy đúng phiên bản đó, học viên sẽ có một bộ công cụ linh hoạt để thích ứng với điều kiện cơ sở vật chất không đồng đều của các trường học vùng sông nước, thay vì một giáo án cứng nhắc. Điều này có nghĩa là một giáo viên ở trường thiếu sân bãi hoàn toàn có thể thu nhỏ không gian chơi, giảm số người, hoặc thay đổi tốc độ bài tập để phù hợp với mặt sân xi măng thay vì cỏ. Công cụ này phù hợp với thực tế trường học ở vùng nông thôn hơn bất kỳ giáo án châu Âu nào được copy nguyên bản. Còn SMILES, sáu thành phần của nó không được công bố. Tôi không đoán mò.

Khi bóng ngừng lăn giữa đại dịch, tôi tự hỏi: mình yêu bóng đá hay yêu cảm giác được nói? Khóa học này, theo một cách kỳ lạ, chính là một lời trả lời: bóng đá cộng đồng tồn tại không phải để sản sinh cầu thủ, mà để nuôi dưỡng cảm giác thuộc về.

Nhưng đây là vấn đề tôi thật sự muốn nói. Một khóa ba ngày với chứng chỉ hoàn thành là công cụ định hướng, chưa phải văn bằng chuyên môn. Toàn bộ logic của chương trình dựa trên mô hình truyền thác: một nhóm giảng viên nòng cốt được đào tạo, sau đó quay về địa phương nhân rộng, từ 20 đến 40 hướng dẫn viên tiếp cận hàng trăm em gái. Mô hình này hiệu quả về chi phí nhưng có điểm yếu kinh điển: chất lượng bị bào mòn qua mỗi khâu chuyển tiếp. Hướng dẫn viên cấp hai không được đào tạo trực tiếp bởi giảng viên UEFA/AFC, mà bởi những học viên vừa hoàn thành ba ngày ở Cần Thơ. Kiến thức sẽ loãng dần nếu không có cơ chế kiểm soát.

Điểm mù thật sự của chiến lược này nằm ở mốc tuổi 10. Chương trình chỉ bao phủ nhóm 6-9 tuổi. Không có thông tin về việc các em sẽ đi đâu khi rời khỏi độ tuổi này. Không có cầu nối lên bóng đá học đường, không có lộ trình vào câu lạc bộ, không có hướng dẫn lên lớp đào tạo nâng cao. Trên toàn cầu, đây là lý do khiến nhiều chương trình bóng đá nữ cấp cơ sở thất bại: trẻ em chơi rất vui, nhưng không có con đường phía trước, và niềm vui tàn dần theo năm tháng.

Việc giáo trình có hẳn một module về rào cản khiến trẻ em gái khó tham gia bóng đá cho thấy nhà thiết kế hiểu rằng vấn đề không nằm ở kỹ thuật. Nó nằm ở văn hóa gia đình, nhận thức xã hội, điều kiện đi lại và cơ sở vật chất. Đó là dấu hiệu của tư duy phát triển thực tế, đáng ghi nhận hơn nhiều chương trình chỉ dạy kỹ thuật mà quên mất câu hỏi đơn giản: em bé đó có được phép đến sân không?

Tất nhiên, tôi có thể sai. Nếu Cần Thơ chỉ là điểm khởi đầu trong kế hoạch nhiều tỉnh mà VFF chưa công bố, quy mô một khóa học sẽ không còn là vấn đề. Nếu hỗ trợ từ UEFA/AFC được gia hạn sau chu kỳ 2026, nguy cơ đứt gãy tài chính không xảy ra. Và giá trị bền vững nhất của sự kiện này có thể không nằm ở khóa học, mà nằm ở chỗ giáo trình UEFA/AFC được chuyển giao cho một nhóm giảng viên địa phương - tài sản trí tuệ tái sử dụng miễn phí. Nhìn từ góc độ đó, đây là một khoản đầu tư thông minh: chi phí thấp, tài sản được chuyển giao, địa phương được làm chủ.

Nhưng cái tôi lo nhất là một chuyện khác. Chứng chỉ hoàn thành do VFF cấp có thể bị hiểu nhầm thành bằng huấn luyện viên chính thức. Khi một giáo viên thể dục ở huyện Cờ Đỏ mang chứng chỉ về trường, phụ huynh có thể tin rằng con mình đang được hướng dẫn bởi một HLV có chứng chỉ quốc gia. Sự kỳ vọng đó không tương xứng với ba ngày đào tạo. VFF cần nói rõ điều này. Nếu nguồn hỗ trợ đến dưới dạng kỹ thuật và giáo trình thay vì tiền mặt, gánh nặng chi phí nằm hoàn toàn trên vai VFF và Liên đoàn địa phương - điều lý giải vì sao quy mô chỉ dừng ở ba ngày, một tỉnh.

Vậy câu hỏi cuối cùng không nên là khóa học này tốt hay xấu. Câu hỏi phải là: liệu có khóa thứ hai ở Đồng Tháp năm sau, khóa thứ ba ở An Giang năm sau nữa, và quan trọng nhất - một cầu nối cho các em gái 10 tuổi khi các em rời khỏi độ tuổi của chương trình? Bóng đá nữ Việt Nam không thiếu khát vọng và không thiếu khởi đầu đẹp. Điều thiếu là hành lang liên tục. Ba ngày ở Cần Thơ là một chấm nhỏ trên bản đồ. Nhưng mọi bản đồ đều bắt đầu từ một chấm. Mùa hè 2026 dạy tôi một điều: người ta nhớ kẻ gây sốc hơn cả bản hợp đồng. Còn ở Cần Thơ tuần này, tôi chỉ mong người ta nhớ rằng có một khóa học đã mở ra, và có những em gái lần đầu tiên được cầm bóng - dù không một ai thấy sự kiện này trên trang nhất. Ở tuổi 42, tôi vẫn viết như thể mỗi trận đấu là trận cuối cùng mình được sống. Hôm nay không có trận đấu nào. Nhưng có một khóa học, và có một tương lai đang được gieo ở Cần Thơ.