Tor des Géants 330 km: Hai người Việt hoàn thành đường đua mà 40% người bỏ cuộc

Đêm thứ tư ở thung lũng Aosta, trên cao hơn 2.400 mét, nhiệt độ rơi xuống dưới 5 độ C. Con đường mòn hẹp men theo vách đá, không có dây bảo hiểm. Một luồng đèn pin di chuyển chậm. Lưu Đức Toản sau này kể lại rằng anh phải bước từng bước ngắn, mắt dán xuống mặt đất, bởi chỉ một lần trượt chân, phía dưới không có gì ngoài khoảng không.

Cách đó vài giờ chạy, Lê Thị Hằng cũng đang ở đâu đó trên cùng cung đường. Không ai ở Việt Nam theo dõi trực tiếp. Không có bảng thành tích cập nhật theo giờ. Chỉ có đồng hồ, ba lô, và một giới hạn tuyệt đối: 150 giờ.

Ở trạm tiếp tế thứ bảy, khi đồng hồ đã đếm qua giờ thứ 130, cả hai vẫn còn cách vạch đích ở Courmayeur hàng chục cây số leo dốc. Họ về đích trong khoảng thời gian ban tổ chức gọi là vùng an toàn, nhưng không phải vùng thoải mái.

Đó là Tor des Géants. Và đó là lúc câu chuyện thật sự bắt đầu, chứ không phải lúc nó kết thúc.

Một đường đua không chia chặng

Tor des Géants, "Tháp của những người khổng lồ", là đường chạy núi đơn chặng dài 330 km quanh thung lũng Aosta của Ý, khởi tranh từ năm 2026. Điều khiến nó khác biệt nằm ở chỗ giải không chia chặng. Không có giờ nghỉ bắt buộc. Không có đêm nào được ban tổ chức cho phép bạn ngủ.

Tổng độ cao tích lũy vượt 24.000 mét. Hơn 20 đèo nằm trên độ cao 2.000 mét. Bảy trạm tiếp tế lớn, cách nhau khoảng 50 km. Giới hạn thời gian để hoàn thành là 150 giờ, tính từ lúc xuất phát đến lúc chạm vạch đích, không trừ bất kỳ phút nghỉ nào.

Để dễ hình dung: đỉnh Everest cao 8.849 mét. Nếu leo từ mực nước biển lên đỉnh một mạch rồi xuống, bạn đi được khoảng 17.700 mét tích lũy. Tor des Géants đòi hỏi nhiều hơn thế. Nhưng điểm khác biệt không nằm ở tổng số mét, mà ở cách chúng được phân bổ: không có ngày nghỉ nào để cơ thể phục hồi. Bạn leo, xuống, rồi leo tiếp, trong nhiều ngày, với rất ít ngủ.

Tỷ lệ hoàn thành của giải dao động quanh mức 60%. Nói cách khác, cứ năm người đứng ở vạch xuất phát, hai người sẽ không chạm đích, dù họ đã vượt vòng loại, dù họ đã tập luyện nhiều năm, dù ba lô của họ chứa đầy đủ thiết bị bắt buộc.

Trong mùa giải năm nay, ba người Việt góp mặt. Hai người về đích. Người thứ ba, một người Việt sống tại Pháp, dừng cuộc chơi giữa đường.

Khoảng cách 70 giờ

Ở đầu kia của bảng thành tích, Jia Ju Zhao (Trung Quốc) cán đích với 65 giờ 55 phút 22 giây, thắng hạng mục nam. Katharina Hartmuth (Đức) thắng hạng mục nữ với 67 giờ 10 phút 09 giây.

Đặt cạnh đó, Lê Thị Hằng hoàn thành trong 138 giờ 40 phút. Lưu Đức Toản hoàn thành trong 137 giờ 50 phút.

Cộng thêm khoảng 70 giờ vào thời gian của người thắng, bạn gần như có được gấp đôi. Đây là khoảng cách rất rộng, và nó cần được nói thẳng.

Hoàn thành một đường đua có tỷ lệ bỏ cuộc 40% là một thành tích thật. Nó không phải là một kết quả cạnh tranh ở nhóm đầu.

Hai khái niệm này không nên gộp làm một. Người ta có thể vừa tôn trọng nỗ lực vừa thừa nhận khoảng cách về đẳng cấp.

Khoảng cách lớn đến vậy một phần vì bản chất của Tor des Géants. Đây là sân chơi của những vận động viên siêu bền ở tầng cao nhất thế giới. Zhao và Hartmuth không phải người mới. Họ dành phần lớn cuộc đời để chạy trên địa hình núi, với ê-kíp hậu cần, với kế hoạch ngủ được tính toán, với những đợt tập huấn độ cao kéo dài hàng tháng trời.

Hai người Việt là những vận động viên nghiệp dư ở đẳng cấp cao. Khoảng cách giữa hai tầng này, đo bằng thời gian, nằm ở khoảng 70 giờ.

Không có suất đặc cách

Tor des Géants không nằm trong hệ thống Olympic, không nằm trong hệ thống giải vô địch thế giới của World Athletics, và không có suất dành cho đội tuyển quốc gia. Để vào được vạch xuất phát, một vận động viên phải tích lũy điểm từ các giải siêu bền trước đó, hoặc trúng suất qua hình thức bốc thăm.

Điều này có nghĩa là không có con đường tắt. Không có liên đoàn nào cử bạn đi. Không có suất đặc cách nào mở ra cánh cửa. Bạn phải tự xây dựng một hồ sơ đủ mạnh để ban tổ chức tin rằng bạn có thể sống sót qua 330 km đường núi.

Với các vận động viên Việt Nam, điều này cũng có nghĩa là chi phí hoàn toàn tự túc. Vé máy bay đến Ý, chỗ ở, thiết bị, và toàn bộ chi phí ăn ở trong thời gian thi đấu đều nằm ngoài hệ thống hỗ trợ nhà nước.

Đây là một mô hình mà tôi từng thấy ở nhiều nền thể thao: các vận động viên nghiệp dư đẳng cấp cao tự tổ chức mọi thứ, không có huấn luyện viên chính thức, không có ê-kíp y tế đi kèm. Họ chạy vì lý do cá nhân, không vì hợp đồng.

Cũng cần nói rõ: bài báo gốc không đề cập đến kiểm tra doping, điều kiện dự thi chi tiết, hay danh sách thiết bị bắt buộc. Đây là những khoảng trống thông tin, và chúng nên được ghi nhận như vậy, không nên được suy diễn theo bất kỳ hướng nào.

Đường đua không đo bằng tốc độ

Một sai lầm phổ biến khi đọc kết quả các giải siêu bền là đem thời gian ra so sánh trực tiếp, như thể chúng cùng nằm trên một thước đo.

Chúng không cùng nằm trên một thước đo.

Trong hơn mười chín năm theo dõi các môn sức bền, tôi học được một điều mà bảng xếp hạng hiếm khi nói ra: thời gian hoàn thành là kết quả của một phương trình có quá nhiều biến số. Ở Tor des Géants, biến số lớn nhất là độ cao và địa hình. 24.000 mét leo dốc không phân bổ đều. Những đoạn dốc đứng ở độ cao trên 2.000 mét khiến nhịp tim tăng vọt và tốc độ sụt giảm không thể tránh khỏi. Ở độ cao đó, oxy loãng hơn, cơ thể phải làm việc nhiều hơn để giữ cùng một tốc độ.

Rồi đến nhiệt độ. Ban ngày, nắng trên sườn núi có thể đẩy nhiệt độ lên mức khiến bạn phải cởi lớp giữa. Ban đêm, ở cùng độ cao đó, nhiệt độ rơi xuống gần mức đóng băng. Cơ thể phải liên tục điều chỉnh, và mỗi lần điều chỉnh là một lần tiêu hao năng lượng.

Thời gian của Tor des Géants là một thước đo độ bền sinh tồn, không phải một thước đo tốc độ.

Đây là lý do vì sao việc so sánh 138 giờ ở Aosta với, chẳng hạn, thời gian của một giải chạy 100 km trên đường bằng, là vô nghĩa về mặt kỹ thuật. Cùng một vận động viên có thể chạy 100 km đường bằng trong 10 giờ và mất 30 giờ cho 100 km đầu tiên ở Tor des Géants.

Toản đã tự đưa ra phép so sánh của riêng mình. Anh từng hoàn thành UTMB, Ultra-Trail du Mont-Blanc, một trong những giải siêu bền danh giá nhất thế giới. Theo lời anh, Tor des Géants khó hơn UTMB nhiều lần. Đây là một đánh giá chủ quan, nhưng nó đến từ người đã chạy qua cả hai.

Cơ thể người sau 138 giờ

Năm ngày bảy giờ. Đó là khoảng thời gian Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản ở trên đường.

Trong khoảng thời gian đó, cơ thể con người trải qua những thay đổi mà không có buổi tập nào mô phỏng được đầy đủ.

Giấc ngủ là biến số lớn nhất. Không có giờ nghỉ bắt buộc không có nghĩa là bạn không cần ngủ. Nó có nghĩa là bạn tự quyết định khi nào ngủ, ngủ bao lâu, và trả giá cho lựa chọn đó bằng thời gian. Mỗi giờ ngủ là một giờ không chạy. Trong một đường đua có giới hạn 150 giờ, mỗi giờ ngủ là một khoản chi tiêu.

Thiếu ngủ ảnh hưởng đến khả năng ra quyết định trước khi nó ảnh hưởng đến cơ bắp. Ở giờ thứ 80 hay 100, vấn đề không còn là bạn có chạy nổi hay không, mà là bạn có còn đủ tỉnh táo để chọn đúng đường ở một ngã ba trên núi hay không.

Rồi đến dạ dày. Sau nhiều ngày tiêu thụ thức ăn từ các trạm tiếp tế, hệ tiêu hóa thường phản ứng. Buồn nôn, chán ăn, và tình trạng không hấp thụ được dinh dưỡng là những vấn đề phổ biến ở các giải siêu bền. Khi cơ thể không nạp được năng lượng, tốc độ sụt giảm theo cấp số nhân.

Ở Tor des Géants, người ta không thua vì thiếu sức. Người ta thua vì dạ dày, vì mất ngủ, hoặc vì một quyết định sai lầm lúc 3 giờ sáng.

Việc cả hai người Việt đều về đích trong khoảng 138 giờ cho thấy họ đã quản lý được ba biến số này một cách tương đối ổn định. Đó không phải may mắn. Đó là kinh nghiệm.

Nhìn vào lý lịch thi đấu của họ để thấy điều này không đến từ hư không. Lê Thị Hằng từng hoàn thành Prenn Trail 250 km, Son La Ultra Trail 100 km, và VMM 100 km. Lưu Đức Toản từng chạy UTMB, Mantra 116 km, ULJU Trail 9 Peaks 100 km, và Mt Fuji 100 km.

Đây là những cột mốc được xây dựng qua nhiều năm. Không ai bước vào Tor des Géants mà không có một nền tảng phía sau.

Bảy trạm, năm mươi cây số, và một bài toán chia nhỏ

Ban tổ chức bố trí bảy trạm tiếp tế lớn, cách nhau khoảng 50 km. Những trạm này làm nhiều hơn việc nạp nước và thức ăn. Chúng là cấu trúc chiến thuật của cả đường đua.

Với một chặng dài 330 km, việc nghĩ về toàn bộ chặng là điều bất khả thi về mặt tâm lý. Cách duy nhất để tồn tại là chia nó thành bảy phần. Mỗi trạm là một đích đến ngắn hạn, một cơ hội để kiểm tra tình trạng cơ thể, thay quần áo, ăn, và ngủ nếu cần.

Khoảng cách 50 km giữa các trạm là một khoảng cách được tính toán. Nó đủ ngắn để một người khỏe mạnh có thể tiếp cận trong vòng 8 đến 14 giờ, tùy địa hình. Nó đủ dài để việc mang theo thiết bị dự phòng trở thành yêu cầu bắt buộc.

Các trạm cũng là nơi diễn ra những quyết định khó khăn nhất. Ngồi xuống ở một trạm tiếp tế là điều nguy hiểm. Cơ thể nguội đi, cơ bắp cứng lại, và việc đứng dậy trở nên khó khăn hơn nhiều so với lúc bạn ngồi xuống. Nhiều vận động viên bỏ cuộc ngay tại trạm, không phải trên đường.

Với người Việt, việc vượt qua cả bảy trạm mà không bỏ cuộc là một cột mốc riêng. Nó nói lên khả năng duy trì quyết định qua nhiều ngày thiếu ngủ, dưới áp lực thời gian, ở một môi trường hoàn toàn xa lạ về khí hậu.

Ở đây có một yếu tố ít được nhắc đến: khác biệt khí hậu. Người tập luyện ở vùng nhiệt đới không có lợi thế khi bước vào môi trường núi cao lạnh giá. Cơ thể cần thời gian để thích nghi với độ cao và với cái lạnh về đêm. Lịch trình tập huấn trước giải của hai người Việt không được công bố, nên đây vẫn là một biến số chưa thể đánh giá.

Hai người, một cung đường, chênh nhau 50 phút

Có một chi tiết trong kết quả đáng để dừng lại.

Lê Thị Hằng về đích sau 138 giờ 40 phút. Lưu Đức Toản về đích sau 137 giờ 50 phút. Chênh lệch giữa họ là 50 phút.

Năm mươi phút trên một đường đua dài 330 km là một khoảng cách rất nhỏ. Nó tương đương khoảng 0,6% tổng thời gian.

Để so sánh, khoảng cách giữa hai nhà vô địch nam và nữ ở giải này là 1 giờ 14 phút 47 giây. Ở một số giải siêu bền khác, khoảng cách giữa nhóm nam và nữ dẫn đầu thường lớn hơn thế.

Việc một vận động viên nữ và một vận động viên nam Việt Nam về đích gần như cùng lúc có thể mang nhiều ý nghĩa. Có khả năng họ đã chạy cùng nhau trong phần lớn chặng đường, hỗ trợ lẫn nhau trong những đoạn khó. Đây là điều phổ biến ở các giải siêu bền, nơi tinh thần đồng đội đôi khi quan trọng hơn thứ hạng cá nhân.

Nhưng cũng cần thận trọng. Không có dữ liệu chia đoạn, không có bảng theo dõi từng trạm, nên không thể khẳng định điều gì. Điều có thể nói là màn trình diễn của Lê Thị Hằng, xét về mặt tương quan với đồng đội nam cùng đoàn, là rất đáng chú ý.

Trong một môn thể thao mà khoảng cách giới thường được cho là lớn ở cự ly siêu dài, hai người Việt, một nam một nữ, về đích cách nhau chưa đầy một giờ.

Đây là kiểu chi tiết mà bảng kết quả không làm nổi bật, nhưng lại nói lên nhiều điều về chiều sâu của phong trào chạy siêu bền ở Việt Nam.

Ở nhà, một hệ sinh thái đang lớn

Nhìn vào danh sách các giải mà hai vận động viên này từng tham dự, một bức tranh rõ hơn hiện ra.

Prenn Trail 250 km. Son La Ultra Trail 100 km. VMM 100 km. ULJU Trail 9 Peaks 100 km. Mt Fuji 100 km. Mantra 116 km.

Đây không phải danh sách của những người mới tập chạy. Đây là danh sách của những người đã đi qua một lộ trình có cấu trúc: từ các giải 100 km trong nước và khu vực, đến những giải quốc tế khó hơn, rồi đến một giải 330 km ở châu Âu.

Sự tồn tại của một lộ trình như vậy cho thấy Việt Nam đã có một hệ sinh thái giải chạy đường núi đủ dày để nuôi dưỡng những vận động viên ở tầng này.

Chúng ta cứ tưởng đã biết hết, cho đến khi một cái tên lạ xô cửa.

Trong nhiều năm, hình ảnh thể thao sức bền của Việt Nam thường xoay quanh các giải marathon đường phố ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Nhưng phía sau những giải đông người đó, một tầng khác đang hình thành: các giải chạy đường núi với cự ly 70 km, 100 km, 160 km, và thậm chí 250 km.

Những giải này ít khán giả hơn, ít được truyền thông hơn, và ít tiền thưởng hơn. Nhưng chúng tạo ra một nhóm vận động viên có khả năng chịu đựng và kinh nghiệm địa hình mà các giải đường phố không thể tạo ra.

Khi Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản bước vào Tor des Géants, họ không đến từ một nền tảng trống. Họ đến từ một nền tảng đã được xây trong nhiều năm, phần lớn nằm ngoài tầm nhìn của truyền thông đại chúng.

Dưới lớp bụi của mùa giải cũ, có những trận đấu chưa từng tắt tiếng.

Châu Á đang gõ cửa tầng cao nhất

Có một chi tiết khác trong kết quả giải năm nay đáng để ý: người thắng hạng mục nam là Jia Ju Zhao, một vận động viên người Trung Quốc.

Ở các môn chạy siêu bền đường núi, các vận động viên châu Âu và Bắc Mỹ từ lâu chiếm phần lớn vị trí dẫn đầu. Sự xuất hiện của một nhà vô địch châu Á ở một giải tầm cỡ như Tor des Géants là một tín hiệu.

Nó không có nghĩa là khoảng cách đã được xóa bỏ. Nó có nghĩa là tầng cao nhất của môn thể thao này không còn là lãnh địa độc quyền của một khu vực địa lý.

Đặt trong xu hướng rộng hơn đó, sự hiện diện của hai vận động viên Việt Nam ở vạch đích là một phần của quá trình mở rộng chạy siêu bền đường núi ra khỏi châu Âu và Bắc Mỹ.

Đây là một xu hướng dài hạn. Nó không thay đổi thứ hạng trong một mùa giải. Nhưng nó thay đổi bản đồ của môn thể thao theo từng thập kỷ.

Điều mà những dòng tít không nói

Có một khoảng trống trong cách câu chuyện này được kể.

Những dòng tít nói về việc chinh phục một trong những giải khó nhất thế giới. Điều đó đúng. Nhưng chúng không nói người ta về đích ở vị trí nào. Chúng không nói khoảng cách với nhóm dẫn đầu là bao nhiêu. Chúng không nói rằng thời gian của hai người Việt gấp đôi thời gian của những người thắng cuộc.

Việc lược bỏ những thông tin này có thể là một lựa chọn biên tập hợp lý. Câu chuyện về sự bền bỉ của con người hấp dẫn hơn câu chuyện về thứ hạng. Và với một giải có tỷ lệ hoàn thành 60%, việc về đích tự nó đã là một câu chuyện.

Nhưng có một rủi ro. Khi bạn đặt hình ảnh hai vận động viên Việt Nam cạnh hình ảnh của Tor des Géants mà không đặt họ cạnh bảng xếp hạng, người đọc có thể vô tình hình thành một ấn tượng sai về đẳng cấp cạnh tranh.

Đây là dạng sai lệch quen thuộc trong thể thao: nhầm lẫn giữa hoàn thành và cạnh tranh.

Nó giống với cách mà các chỉ số như xG đôi khi được sử dụng. Một thông số có thể hữu ích trong một ngữ cảnh và gây hiểu lầm trong một ngữ cảnh khác. Một tỷ lệ hoàn thành 60% nói lên rất nhiều về độ khó của giải. Nó không nói gì về khoảng cách giữa người về đích đầu tiên và người về đích thứ bảy trăm.

Cả hai sự thật đều đúng, và cả hai đều cần được nói ra cùng lúc.

Rủi ro nằm trong chính luật chơi

Có một khía cạnh của Tor des Géants mà các bài viết về thành tích thường bỏ qua: đây là một giải có yếu tố rủi ro sinh mạng thật.

Năm 2026, một vận động viên đã tử vong trên đường đua. Nguyên nhân được ghi nhận là trượt chân, ngã, và chấn thương đầu.

Chi tiết mà Lưu Đức Toản kể lại, những đoạn đường mòn hẹp men theo vách đá không có dây bảo hiểm, không phải là một chi tiết trang trí cho câu chuyện. Nó mô tả chính xác cơ chế dẫn đến sự cố năm 2026.

Ở một giải đấu mà 40% người bỏ cuộc, rủi ro không phải là một yếu tố phụ. Nó là một phần của luật chơi.

Điều này đặt ra vấn đề về cách những câu chuyện thể thao sức bền được kể. Có một xu hướng biến các vận động viên siêu bền thành biểu tượng của ý chí, và biến việc họ vượt qua nguy hiểm thành một phần của huyền thoại.

Nhưng cách kể đó bỏ qua một điều quan trọng: phần lớn những người về đích không vượt qua nguy hiểm bằng ý chí. Họ vượt qua nó bằng sự thận trọng. Toản bước từng bước ngắn, mắt dán xuống đất. Đó là một quyết định kỹ thuật, không phải một hành động anh hùng.

Việc nhấn mạnh khía cạnh thận trọng, thiết bị bắt buộc, và thích nghi độ cao không làm giảm giá trị của thành tích. Nó làm cho câu chuyện chính xác hơn.

Việc cả hai người Việt đều về đích mà không có báo cáo về chấn thương cho thấy họ đã quản lý rủi ro này hiệu quả. Nhưng sự hiện diện của người Việt thứ ba bỏ cuộc giữa đường là một lời nhắc rằng rủi ro đó là có thật, ngay trong cùng một đoàn người.

Những gì cần theo dõi

Câu chuyện này sẽ còn tiếp diễn, nhưng không phải ở dạng một bảng thành tích.

Điều đáng theo dõi tiếp theo là liệu đây có phải một sự kiện đơn lẻ hay là khởi đầu của một mô hình. Nếu trong hai đến ba năm tới, nhiều vận động viên Việt Nam hơn xuất hiện ở vạch đích của các giải siêu bền quốc tế, và không chỉ ở vạch đích mà ở nửa trên của bảng xếp hạng, thì câu chuyện sẽ thay đổi về bản chất.

Điều đáng theo dõi thứ hai là sự phát triển của thị trường giải chạy đường núi trong nước. Sự tồn tại của các giải 100 km và 250 km là điều kiện cần để có những vận động viên ở tầng này. Nếu số lượng giải tăng, số lượng vận động viên đủ trình độ cũng sẽ tăng theo.

Điều đáng theo dõi thứ ba là phía châu Á nói chung. Chiến thắng của Jia Ju Zhao ở hạng mục nam là một tín hiệu. Nếu các vận động viên châu Á bắt đầu xuất hiện đều đặn ở nhóm dẫn đầu của các giải siêu bền lớn, thì việc một vận động viên Việt Nam về đích ở giữa bảng xếp hạng sẽ không còn là đỉnh cao của câu chuyện, mà chỉ là một bước trên con đường dài hơn.

Một băng ghi hình mờ, một cái tên đọc sai, và cả một đời người bật sáng.

Với Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản, điều họ làm được ở thung lũng Aosta có thể được tóm gọn trong một câu: họ đã ở trên núi năm ngày bảy giờ, và họ đã xuống được. Trong một môn thể thao mà hai phần năm số người không làm được điều đó, câu này không nhỏ.

Điều còn để ngỏ cho những mùa giải tiếp theo: sau khi đã chứng minh rằng người Việt có thể hoàn thành, bước tiếp theo là gì? Và bao lâu nữa thì hoàn thành không còn là đích đến cuối cùng?